Kinh BắcTiếng hát Quan họ

Tra cứu

Thuật ngữ

Các từ chuyên môn dùng trên site, định nghĩa kèm nguồn và mức chắc chắn. Thuật ngữ xuất hiện lần đầu trong bài được gắn dấu và trỏ về đây, không giải thích lại ở từng trang.

liền anhchắc

Cách gọi người hát nam trong Quan họ.

Từ chỉ nam giới tham gia hát Quan họ, dùng song song với "liền chị" cho nữ. Cách xưng gọi này phản ánh quan hệ kết nghĩa giữa các nhóm hát, không phải quan hệ huyết thống.

Nguồn: Cục Di sản văn hóa

liền chịchắc

Cách gọi người hát nữ trong Quan họ.

Từ chỉ nữ giới tham gia hát Quan họ. Trong canh hát, liền chị thuộc "bọn chị", đối đáp với "bọn anh" của làng bạn.

Nguồn: Cục Di sản văn hóa

hát canhchắc

Hình thức hát riêng tư tại nhà, kéo dài qua đêm.

Hát tại gia chủ, trong không gian hẹp, không có khán giả bên ngoài; người hát cũng là người nghe. Đây là một trong các hình thức sinh hoạt Quan họ truyền thống, phân biệt với hát hội ở nơi công cộng.

Nguồn: Cộng đồng Wikipedia tiếng Việt

hát giã bạntranh cãi

Lượt hát tiễn khi tan canh hát.

Phần hát cuối trong sinh hoạt Quan họ, dùng để tiễn bạn hát ra về. Nội dung thường nặng tình lưu luyến; đây là lý do nhiều câu hát giã bạn được truyền lại rộng rãi.

Nguồn: Cộng đồng Wikipedia tiếng Việt; Đặng Văn Lung, Hồng Thao, Trần Linh Quý

vang, rền, nền, nẩytranh cãi

Bốn chữ chỉ chất giọng được người sành Quan họ nhắc tới.

Cách nói truyền miệng của người trong cuộc về chất giọng khi hát, không phải một hệ thống phân loại kỹ thuật thống nhất. Bản dịch tiếng Anh trong hồ sơ UNESCO là "restrained, resonant, ringing and staccato". Chính tả cũng khác nhau giữa các nguồn: "nẩy" và "nảy".

Nguồn: UNESCO; Cục Di sản văn hóa

kết bạnchắc

Tục kết nghĩa giữa các nhóm hát của hai làng.

Quan hệ kết nghĩa giữa bọn chị của một làng với bọn anh của làng khác, ràng buộc bằng lề lối ứng xử và được duy trì qua nhiều thế hệ. Quan hệ này chi phối cách xưng hô, cách đón tiếp và cả nội dung lời ca.

Nguồn: Đặng Văn Lung, Hồng Thao, Trần Linh Quý; Cục Di sản văn hóa